പുരാതന പേർഷ്യയുടെ മഹത്വവും ചരിത്രവും ഇന്നും ജീവനോടെ സൂക്ഷിക്കുന്ന അപൂർവ കുതിരയിനമാണ് കാസ്പിയൻ കുതിര. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയതും കൗതുകം നിറഞ്ഞതുമായ ഈ ഇനം, “പുരാതന ചരിത്രത്തിന്റെ ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന തിരുശേഷിപ്പ്” എന്നാണ് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. കാസ്പിയൻ കടലിനോട് ചേർന്ന വടക്കൻ ഇറാനിലെ പ്രദേശങ്ങളിലാണ് ഇവയുടെ ഉദ്ഭവമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നത്. ശരീരവലുപ്പത്തിൽ ചെറുതെങ്കിലും വലിയ കുതിരകളുടെ എല്ലാ സവിശേഷതകളും കാസ്പിയൻ കുതിരകൾക്കുണ്ട്.

സാധാരണയായി 100 മുതൽ 120 സെന്റിമീറ്റർ വരെ ഉയരമാണ് കാസ്പിയൻ കുതിരകൾക്കുള്ളത്. നേർത്ത കാലുകൾ, സുന്ദരമായ കഴുത്ത്, ഒതുങ്ങിയ തല എന്നിവയാണ് ഇവയുടെ പ്രത്യേക ആകർഷണങ്ങൾ. തവിട്ട്, ചെമ്പൻ, കറുപ്പ്, ചാരനിറം തുടങ്ങി പല നിറങ്ങളിലായി ഇവയെ കാണാം. രൂപസൗന്ദര്യത്തിനൊപ്പം അതിശയകരമായ കരുത്തും വേഗതയും ഇവയെ വേറിട്ടുനിർത്തുന്നു.

ചരിത്രരേഖകൾ പ്രകാരം ബിസി 3000 കാലഘട്ടത്തിൽ തന്നെ പുരാതന പേർഷ്യയിൽ കാസ്പിയൻ കുതിരകളോട് സാമ്യമുള്ള ഇനങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്നാണ് വിലയിരുത്തൽ. പേർഷ്യൻ രാജകുടുംബങ്ങളും സൈന്യവും ഇവയെ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നതായും കരുതപ്പെടുന്നു. യുദ്ധഭൂമികളിലും രാജകീയ യാത്രകളിലും ഇവയ്ക്ക് പ്രധാന പങ്കുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ കാലക്രമേണ ഈ ഇനം അപ്രത്യക്ഷമാവുകയും വംശനാശം സംഭവിച്ചുവെന്നാണ് ലോകം വിശ്വസിക്കുകയും ചെയ്തു.

അതേസമയം, 1965-ലാണ് കാസ്പിയൻ കുതിരകളുടെ ചരിത്രത്തിൽ നിർണായക വഴിത്തിരിവുണ്ടായത്. ഇറാനിൽ താമസിച്ചിരുന്ന അമേരിക്കൻ വംശജയായ ലൂയിസ് ഫിറൂസ് എന്ന വനിത കാസ്പിയൻ കടലിന്റെ തെക്കൻ തീരപ്രദേശങ്ങളിലെ ഗ്രാമങ്ങളിൽ നിന്ന് ഈ അപൂർവ കുതിരകളെ വീണ്ടും കണ്ടെത്തി. ഇവയുടെ ശാരീരിക പ്രത്യേകതകളും ചരിത്രപരമായ മൂല്യവും മനസ്സിലാക്കിയ അവർ കാസ്പിയൻ ഇനത്തെ സംരക്ഷിക്കാൻ വലിയ ശ്രമങ്ങൾ ആരംഭിച്ചു.

ബുദ്ധിശക്തിയും സൗമ്യമായ സ്വഭാവവും കാരണം കുട്ടികൾക്കായുള്ള സവാരിക്ക് കാസ്പിയൻ കുതിരകൾ ഏറെ അനുയോജ്യമാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. അതേസമയം ഷോ ജംപിങ്, ഡ്രെസ്സേജ്, ഡ്രൈവിങ് തുടങ്ങിയ കായിക ഇനങ്ങളിലും ഇവ മികച്ച പ്രകടനം കാഴ്ചവയ്ക്കുന്നു. ചെറിയ വലുപ്പമുണ്ടെങ്കിലും അസാധാരണമായ ചാപല്യവും ശക്തിയും ഇവയെ കായികരംഗത്ത് ശ്രദ്ധേയരാക്കുന്നു.

ഇന്ന് ലോകമെമ്പാടുമായി ഏതാനും ആയിരം കാസ്പിയൻ കുതിരകൾ മാത്രമാണ് ശേഷിക്കുന്നത്. ആധുനിക കുതിരയിനങ്ങളുടെ പരിണാമചരിത്രം പഠിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന നിർണായക കണ്ണിയായി ശാസ്ത്രജ്ഞർ ഈ ഇനത്തെ കണക്കാക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ കാസ്പിയൻ കുതിരകൾ ഒരു അപൂർവ ജീവിവർഗം മാത്രമല്ല, മനുഷ്യരാശിയുടെ പുരാതന പൈതൃകത്തിന്റെ ജീവനുള്ള അടയാളവുമാണ്.